DERS KİTAPLARI

 

Ders kitapları; ait oldukları bilim dalından alınarak öğretim programlarında yer almış bulunan konulara ait bilgileri plânlı, tertipli ve tasnifli bir tarzda inceleyip açıkladıkları için; bu konular üzerinde çalışmak isteyen öğrencilerin daha kolay ve kısa yoldan amaçlarına erişmelerini sağlar. Bu bakımdan hemen her devirde kullanılmış vasıtalardır. 

Öğrencilerin; dersleriyle ilgili bütün bilgileri asıl ve ilk kaynaklardan –görerek, inceleyerek, araştırarak ve deneyimler yaparak- öğrenmeleri mümkün olmadığı için, bu imkanlara malik olanlar tarafından hazırlanmış iyi ders kitapları; zaman ve enerji tasarrufu itibariyle, büyük faydalar sağladığı gibi, bazı hallerde, öğretmen kadar ve hatta ondan daha iyi öğreten bir vasıta olabilir. Bu suretle, öğretmenin yardımcısı yerine geçer. Ders kitapları,tekrar tekrar okunmak suretiyle, devamlı algılar kazandırmak ve dershanede yapılan öğretimin eksik bıraktığı tarafları tamamlamak bakımından da faydalı olduğu gibi, unutulan bilgileri kitaplardan okuyarak hatırlamak ve yeni öğretilenlerin tekrarına imkan vermek suretiyle, daha köklü bir hale getirme hususunda da yardımcı olurlar.

Ders kitapları; görerek ve okuyarak öğrenen öğrencilerin faydalanacakları en iyi vasıtalardan sayılır. Okulda, ders konularını ders kitaplarından öğrenmeye alışmış öğrenciler; iş hayatına atıldıkları zaman, meslekleri ile ilgili kitaplardan faydalanarak, kendi kendilerini yetiştirmenin mümkün olacağına da inanırlar ve daha fazla okumamış olmanın üzüntüsünden kurtulurlar; ayrıca ders kitaplarından öğrenmek suretiyle, kendi kendine çalışmanın tekniğini de benimsemiş olurlar.

 

Ders Kitapları Nasıl Olmalıdır?

Ders kitaplarının tesirli birer öğretici araç haline getirilmesi için, aşağıda niteliklere göre hazırlanmış olmaları lazımdır:                                                          

a- Ders kitabının maddi yapısına ait nitelikler:                                      1) Ders kitabı; genel olarak taşınmağa elverişli büyüklükte olmalıdır.                2) Kitabın hacmi (forma sayısı), ihtiyaca ve konuların önemine göre hesaplanmalı, çok hacimli olmamasına dikkat edilmelidir.                                3) Kitabın; şekil itibariyle çekici ve güzel, baskı itibariyle temiz, iplik dikişli kabilse ciltli; kabı ve kağıdı dayanıklı olmalı; harfleri, satır uzunlukları ve aralıkları seviyeye ve göz sağlığına uygun olacak tarzda ayarlanmış bulunmalıdır. Kitabın kâğıdı dayanıklı olmaktan başka; beyaz veya mat, ışık refleksi vermeyen cinsten olmalıdır.                                                                            4) Kitabın metninde tertip hataları, bilim yanlışları bulunmamalıdır.            

 

 

b- Ders kitabının iç yapısına ait nitelikler:                                             Kitap, muhteva bakımından programın isteklerini karşılamalıdır. Bu istekler, Milli Eğitim Bakanlığının (Okul kitaplarında aranacak genel vasıflar) adındaki genelgesine göre şunlardır:                                                                        1) Kitap, ait olduğu ders programlarında gösterilmiş olan amaçlara ve pedegojik açıklamalara uygun olmalıdır.                                                               2) Konular; gündelik hayatta olduğu gibi doğal, toplumsal, ekonomik ve estetik yönleriyle birer bütün olarak ele alınmalı; kitap; ait olduğu sınıf öğrencilerinin ihtiyaçlarını karşılayan ve onlara, gündelik hayatlarında uygulama imkânları sağlayan canlı bahisler veya üniteler halinde işlenmelidir                    3) Her konu bilimsel metotların gerektirdiği problemi belirtme, problem etrafında araştırma, inceleme ve gözlem yolu ile çeşitli bilgi toplama; bu bilgileri, problemi çözmeğe elverişli olacak şekilde sıralama;gerekli deneyleri yapma; bunlardan sonuçlar çıkarma ve bu sonuçları kontrol ederek genel fikre varma şeklinde sıralanan bilimsel düşünme metodunu telkin edecek surette işlenmiş bulunmalıdır.                                                                                             4) Kitapların ifadesi, öğrencilerin yaş ve olgunluk seviyelerine uygun olmalıdır.                                                                                                                

c- Konulara ait nitelikler;                                                                       1) Ders kitaplarında konular, iyi bir şekilde tertiplenmiş bulunmalıdır.    2)Konuların tertibinde, öğrencilerin psikolojik durumları ve ilgileri dikkate alınmalıdır.                                                                                      3)Konuların işlenişinde, tedrice riayet olunmalıdır.                             4) Kazandırılacak esas bilgilere, mümkün olduğu kadar, misallerden hareket edilerek varılmalı ve bahislerde; ana bilgileri açıklamağa yetecek kadar teferruat bulunmalıdır.

5) Konular içindeki ana bilgiler; teferruattan ayırt edilecek şekilde belirtilmiş olmalıdır. Konuların nisbî dikkate alınmalıdır.                      6)İşlenen konuların; kitabın ait olduğu sınıfta okutulan diğer derslerle münasebeti göz önünde bulundurulmalıdır.                                                  

7) Konularda, ilgili pratik araştırmalar, deneyler, gözlem ve araştırma ödevleri arasında uygunluk ve bağlantı sağlanmalıdır.                               

8) Kitapların ifadesi doğru ve sade olmalı; karışık ve fazla uzun cümlelerden kaçınmalıdır. Cümleler arasında münasebet bulunmalıdır ve bir paragraf, bir ana fikir ifade etmelidir. Paragrafların numaralanması da mümkündür.                                                                                    

9) Noktalama ve imlâ bakımından kusursuz olmalıdır.                                

d- Öğrenime yardımcılık hususundaki nitelikler:                                   1) Ders kitapları; öğrenime yardımcı unsurlar bakımından zengin ve iyi işlenmiş olmalıdır. bunun içinde  kitaplar; öğrencileri, kendi kendilerine çalışmağa, araştırmağa, gözlem ve deney yapmaya teşvik edici soruları, araştırmaları, deney ve işleri ihtiva etmelidir.                                     

2) Ders kitaplarında; konuları açıklayıcı ve aydınlatıcı resimler, tablolar, grafikler, şemalar, istatistikler, haritalar, plânlar bulunmalı ve bunlar; ilgili metinlerin yanına yerleştirilmelidir.                                                          3)Kitaplarda, her konu sonuna özet ilâve edilmesi uygundur.                        4)Kitapların başında öğrencilerin aradıkları konuları kolayca bulabilmeleri için, ayrıntılı bir fihrist bulunmalıdır.                               5)Kitapların sonunda, yeni kelimeleri ve lüzumlu terimleri açıklayıcı alfabetik bir lûgatçe ile sınıf seviyesine uygun Türkçe eserleri gösterir bir bibliyografyanın bulunması faydalı olur.                                                  6)Terimler, Milli Eğitim Bakanlığınca kabul edilen terimlere uygun olmalıdır.                                                                                                      Yukarıda belirtilen nitelikleri haiz ders kitapları; öğretime, geniş ölçüde yardım edecekleri için, seçilecek ders kitaplarında; bu niteliklerin bulunmasına dikkat etmeli ve maksada en çok uyan ders kitabını seçmede son derece titiz davranılmalıdır.