İÇİNDEKİLER

 

 

Program Ekleme/Çıkarma

Virüsler ve Korunma Yolları

Dosya Sıkıştırma ve Winzip

Hard Disk Maintenance (Sabit Disk Bakımı)

Windows 95'de Kaynakların Paylaşımı

Windows ve Kullanıcı Güvenliği

Windows ve Virtual Memory (Sanal Bellek)

Printer (Yazıcı) Ayarları

Uzun ve Kısa Dosya İsimleri (LFN & SFN) ve ~ (tilde)'nin Kullanımı

Yapıl(ma)ması Gerekenler

Tuş kombinasyonu  İşlevi (Kısayollar)

Terimler Sözlüğü

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Program Ekleme/Çıkarma:

Bilgisayarlar, programlar olmadan hiç bir işe yaramazlar. Windows'la beraber gelen programlar da işleri görmek için yetersizdir. Kullanıcılar da satın alarak, Internet'ten bularak, ya da kaçak programlar bularak :) bunları bilgisayarlarına yüklerler. Bazen bu programlar sanıldığı gibi işe yarar, bazen de yaramaz. Windows altında programları kurma ve kaldırmanın doğru yolu, Control Panel'i çalıştırmaktır. Start'daki Settings altından Control Panel'i açın (ya da Explorer içindeki Control Panel'i kullanın). Buradan Add/Remove Programs applet(programcık)'ini çift tıklayın. Yeni bir pencere açılacaktır. Yeni bir program yüklemek için Install(A)'a basın, programınızn kurma disketini veya CD'sini takıp, buradan genellikle adı Setup.exe, Install.exe veya Kur.exe olan dosyayı seçin ve programınızı kurun. Programları kaldırırken de istediğiniz programı listeden seçin (1) ve Add/Remove düğmesine (2) basın. Eğer aradığınız program listede yoksa, su içebilir ya da küfredebilirsiniz. Özellikle programları kaldırıken ilk önce bu yolu takip etmeye özen göstermelisiniz, bir programın olduğu klasörü silmeniz bazen kritik hatalara yol açabilir, çoğu zaman da sistemi kullanılmaz hale getirir ya da en azından bir sürü can sıkıcı hata mesajlarıyla boğuşursunuz.

                                                                                                                                                                                               

 

 

Virüsler ve Korunma Yolları:

Yukarıda programların kurulumundan bahsettik. Ancak, özellikle Internet üzerinden dağıtılan programlarda ve genellikle arkadaşlardan alınan, zararsız ve virüssüz olduğu iddia edilen disketlerde virüsler bulunur. Virüsler de programlardır ancak çok alt seviyede çalışırlar ve genellikle sisteme zarar verirler. Son senelerde Word ve Excel gibi programlarda da makro virüsleri ortaya çıkmıştır. Bunlardan korunmanın en iyi (ama en yine de %100 sonuç vermeyen) yolu bir Anti-Virüs programı kullanmaktır. Bu tip programları Internet üzerinden şu adreslerden bulabilirsiniz:

 

http://www.authentex.com/antivirus/

http://www.av.ibm.com/

http://www.datafellows.com/

http://www.mcafee.com/

http://www.qdeck.com/qdeck/products/virusweep/

http://www.symantec.com/nav/

 

Bir anti-virüs programını yüklemek sizi virüslerden hiçbir zaman kesin olarak kurtarmaz, ancak riskinizi azaltır. Her geçen gün virüs yazarları yeni virüsleri piyasaya sürüyorlar, dolayısıyla eski bir anti-virüs programı hiçbir işe yaramayabilir. Virüslerden korunmanın en iyi yolu, programları aldığınız yerleri iyi tanımak, güvenilir olmayan kişilerden program, disket, dosya almamak ve hatta en iyisi bilgisayarı kapalı tutmaktır. Sisteminizde düzenli olarak virüs kontrolü yapmanız, anti-virüs programlarının yeni sürümlerini en geç 2-3 ayda bir bulmanız, sisteminizin düzenli yedeğini almanız virüslerle başınız derde girse bile çok işinize yarayacaktır.

 

Son olarak, Internet üzerinden sizin isteğiniz dışında size bir program gelmişse onu hemen silmeniz, disketle dosya taşıyacaksanız, kutusundan yeni çıkmış formatlı disketler kullanmanız ve gerekmedikçe yazma korumasını açmamanız, ve size elindeki programın çok işe yarar olduğunu ve mutlaka yüklemeniz gerektiğini söyleyen kişilerden (sistem yöneticileri hariç :) şüphelenmeniz de işinize yarayacaktır.

 

Dosya Sıkıştırma ve Winzip:

Bilgisayarlar geliştikçe programların disk üzerinde istedikleri yerler artmakta. Kullanıcılar da bilgisayarlarını her geçen gün daha fazla bilgiyle doldurmakta ve günün birinde disk üzerinde yer kalmamaktadır. Bir başka senaryo da disketle eve götürmek istediğiniz dosyanın çok büyük olması ama sizin o kadar sabrınızın olmaması olabilir. Ya da Internet'ten indirdiğiniz bir dosya zamandan kazanmak için sıkıştırılmış olabilir. Sıkıştırma mantığını çok kabaca anlatmak gerekirse, elinizde AAAABBBCCCCCDDD (15 karakter) yazan bir kağıt olduğunu düşünün. AAAA yerine 4A, BBB yerine 3B, CCCCC yerine 5C, DDD yerine de 3D yazarsak elimizde 4A3B5C3D (8 karakter) olur ki bu orjinalinden yaklaşık %50 küçüktür.

 

Windows dünyasında en çok kullanılan sıkıştırma programlarından biri Winzip'dir. Internet üzerinden http://www.winzip.com/ adresinden indirebilirsiniz. Bu yazı yazılırken son sürümü 7.0'dı. Winzip'in sıkıştırma algoritması, dünyada en yaygın kullanılan Zip algoritmasıdır ve oluşturduğu sıkıştırılmış dosyaların (arşivlerin) uzantısı .zip'tir.

 

Arşiv oluşturma: Winzip'i yükledikten sonra Explorer'dan istediğiniz dosyayı ya da klasörleri seçip, üzerine sağ-klikleyin ve çıkan menüden Add to Zip'i seçerseniz Winzip açılacak size arşivinizin adını soracaktır. İstediğiniz adı verin (1). Eğer seçtikleriniz içinde klasörler varsa ve altındaki herşeyi de sıkıştırmak istiyorsanız Include subfolders'ı ve Save extra folder info'yu işaretleyin (2). Eğer arşivinizde özel dosyalar varsa, içine bir şifre koyabilirsiniz (3). Devam etmek için Add'e basınız (4). Winzip seçtiğiniz dosyaların büyüklüğüne ve ve tipine bağlı olarak bir süre çalışacak ve Zip dosyanızı oluşturacaktır.

 

 

Arşiv açma: Normal olarak, Winzip'i yüklediğinizde Zip dosyalarını kendisiyle ilişkilendirir ve bir zip dosyasına çift tıkladığnızda Winzip otomatik olarak açılır. Eğer bu olmamışsa Winzip'i çalıştırın ve File menüsünden Open'la istediğiniz dosyayı bulun ve açın, bu işlem arşivin içeriğini okutur ancak arşivi sıkıştırılmamış haliyle bir yere yazmaz. Daha sonra Extract düğmesine basın.

 

 

Açılan diyalogdan istediğiniz hedef klasörü seçin (1). Eğer yeni bir klasörün içine açmak istiyorsanız New Folder düğmesine (2) basın ve Extract düğmesiyle (3) açma işlemini başlatın.

 

 

 

Arşivi Test Etme: Bir tavsiye olarak, yarattığınız her arşivi test edin. %99 ihtimalle yarattığınız arşiv hatasız olacaktır, ve yer kazanmak için orjinal dosyaları silebilirsiniz. Ancak zaman zaman, arşiv oluşturulurken hatalar olabilmektedir. Emin olmak için, sıkıştırma işlemi bittikten sonra Test düğmesine basmanız yeterlidir.

 

 

Eğer hiçbir hata bulunamazsa, karşınıza sadece aşağıdakine benzer bir çıktı gelecektir. OK'e basıp çıkabilirsiniz.

 

 

 

 

 

Hard Disk Maintenance (Sabit Disk Bakımı):

Sabit diskiniz bilgisayarınızın en önemli parçalarından biridir, hatta bütün verilerinizi sadece kendi bilgisayarınızda tutuyorsanız, en önemlisi bile diyebiliriz. Bilgisayarınızı ne kadar kurallara uygun olarak da kullansanız, ne kadar az sorun çıksa da, bilgisayarın tıpkı insanlar gibi düzenli bir "check-up"tan geçmesi gerekir. Bu işlem aslında üç temel alt-işlemden oluşur:

 

Defragmentation (Birleştirme)

Backup (Yedekleme)

Disk check (Disk kontrolü)

Şimdi sırayla bunları inceleyelim:

 

Defragmentation: Bilgisayarlar, sizin işinizi en kısa sürede bitirmeniz için, bir dosyayı kaydettiğiniz zaman, dosyanınzı bulabildiği ilk boş alana yazar. Eğer bulduğu boş alan yeterliyse fragmentation oluşmaz, ancak yeterli değilse, dosyanın taşan kısmı, bulunan ikinci boş alana yazılır. Dolayısıyla dosya bir bütün halinde değil, parçalar halinde diskin farklı bölgelerine yazılır. Bu haldeki bir dosyayı tekrar açmak istediğinizde, sabit diskinizin okuyucu kafası, birinci bölümü okuduktan sonra bir hareket daha yaparak ikinci bölümünü bulur ve orayı okur, ve bu böyle devam eder. Bunda ne zarar var demeyin, okuyucu kafanın diskin farklı yerlerine erişmesi zaman kaybı yaratır, işte bu nedenle zaman zaman (tavsiyem pazartesi sabahlarıdır) defragmentation yapmanız gerekir. Defragmentation yapmak için Windows 95'inizde (Windows NT'de fragmentation daha önemsizdir) Defrag.exe programının yüklü olması gerekir. Bu programı çalıştırdığınızda sabit diskinizi inceleyecek, dosyaları bir araya getirecek ve sonuç olarak size daha düzenli bir hard disk bırakacaktır. Bu işlem, fragmentation seviyesine göre kısa ya da uzun sürebilir. Eğer uzun süreceğini görürseniz, iptal etmeyiniz, diskinizin acil olarak birleştirilmesi gerekir.

Not: Birleştirme işlemi sırasında makinenizde başka bir iş yapmamanız tavsiye edilir, diske yeni bir dosya yazılırsa bütün işlem baştan başlayabilir.

 

Backup: En tecrübeli bilgisayar kullanıcılarının (ben de dahil) bile yapmayı ihmal ettikleri, ancak iş işten geçtikten sonra yapmaya karar verdikleri bir işlemdir. Yedekleme, bilgisayarınzdaki önemli bilgilerin bir (çok önemliyse birden fazla) kopyasını başka bir yere daha kaydetmektir. Bu başka bir yer genel olarak bir disket, yazılabilir CD'ler, teyp kartuşları, başka bir hard disk olur. Windows'da yedekleme yapabilmek için bilgisayarınzda Backup.exe programının yüklü olması gerekir. Yedekleme yaparken dikkat etmeniz gereken hususlarsa, gerekli gördüğünüz bütün verilerinizi ve ayarlarınızı yedeklemeniz, ancak her zaman elinizde altında olan programların kurma programlarını yedeklememenizdir. Yedekleme yapmanın bir yolu da (yedeklemenin yerini tam olarak tutmasa da) Winzip ya da benzeri bir sıkıştırma programı kullanmaktır. Disketlere yedekleme yapacaksanız, Winzip içinden arşivinizi disket üzerine kaydetmeniz ve spanning seçeneğini seçmeniz gerekmektedir.

Disk check: Bilgisayarınız size her ne kadar az sorun çıkarsa da, zaman zaman elektrik kesintileri, programların göçmesi vb nedenlerden disk üzerinde hatalar meydana gelmektedir. Bu hatalar çoğunlukla fiziksel değildir (düzeltilebilirler), ancak bazen bad sector (hatalı sektör) denilen fiziksel hatalar da oluşabilir. Bad sector'lar diskin üzerlerinde veri saklamaya güvenilemeyecek bölgeleridir ve bir an önce bulunup hatalı olarak işaretlenmeleri gerekir. İşte, hem fiziksel olan, hem de fiziksel olmayan bu hataları bulmak için Windows'da Scandisk.exe'yi kullanabilirsiniz. Fiziksel olmayan hataları bulma işlemi yaklaşık bir dakika kadar sürer, ancak bad sector'ları bulmak için bir surface scan (yüzey taraması) yapmak gerekir ki bu işlem saatler sürebilir. Bu nedenle surface scan işlemini 2-4 haftada bir yapmanız çoğu zaman size yetecektir.

Not: Her defragmentation işlemi öncesinde bir disk check yapmanız şiddetle tavsiye edilir.

 

Windows 95'de Kaynakların Paylaşımı:

Bir ağ ortamının getirdiği en büyük avantajlardan birisi kaynakları paylaştırmaktır. Örneğin, herkese ayrı bir yazıcı vermek ya da onları bir makinede yapmak yerine, yazıcının bağlı olduğu makineden yapılacak bir paylaşım, herkesin işine yarayacaktır. Genel olarak iki tür paylaşım vardır: Klasör(ler) ve yazıcı. İlk önce dosyaların nasıl paylaştıralacağını görelim (burada sadece Windows 95 anlatılacaktır, Windows NT'de durum biraz daha hassastır).

 

Not: Normal olarak, sadece kendi makinenize bağlı bir yazıcıyı ya da klasörü paylaştırmalısınız. Ağ üzerinden kullandığınız bir yazıcı ya da klasörü paylaştırmak pek sıkça kullanılan bir yöntem değildir.

 

İlk önce paylaştıracağınız klasöre, ya da tüm bir sabit diske, gidip üzerine sağ tıklayın ve Sharing'i seçin.

 

 

 

Çıkan diyalog penceresinden ilk önce paylaşıp paylaşmayacağınızı (A) seçin. Paylaştıracaksanız, ağ üzerinden isminin ne olarak görüleceğini belirtin (B) ve gerekirse açıklamasını da yazın. Bundan sonra, 3 seçeneğiniz var (C), herkese sadece okuma izni vermek, tamamen yazma ve silme izni vermek, ya da (benim tavsiyem bunu seçmenizdir) bağlanmak isteyenlerin vereceği şifreye göre sadece okuma ya da tam kontrol vermektir. Sizin makinenize bağlanmak isteyenlerin verecekleri şifreleri (3. seçeneği seçerseniz ayrı ayrı) yazın (D) ve çıkın. Artık insanlar ağ üzerinden, şifreleri bildikleri sürece paylaştırdığınız dosyalara erişebilirler. Bu, dosya transferi için disketlerden çok daha hızlı ve pratik bir yöntemdir.

 

Şimdi de yazıcıların nasıl paylaştırılacağını görelim. Neredeyse klasör paylaştırmakla aynı bir yol izleyeceğiz. İlk önce paylaştıracağınız yazıcıya gidin ve sağ klikleyin, çıkan menüden Sharing'i seçin.

 

 

 

İlk önce paylaşıp paylaşmayacağınızı seçtikten sonra (A) paylaşım ismini, açıklamasını, isterseniz kullanım şifresini de verebilirsiniz (B).

 

 

 

Peki ağ üzerinden paylaştırılmış bir kaynağı nasıl kullanırsınız, kısaca buna bakalım, bir klasörü kullanmak için onu map (~eşleştirme, bağlanma) etmeniz gerekir. Bunun için Explorer'dan Network Neighbourhood'a gidin. Toolbar'dan Map Network Drive düğmesine (A) tıklayın. (masaüstündeki Network Neighbourhood'a da sağ tıklayabilirsiniz). İstediğiniz bilgisayarı ve klasörü bulun ve şifrenizi girerek bağlanın. Daha önce bağlandığınız bir klasörden ayrılmak içinse Disconnect Net Drive düğmesine (B) tıklayabilirsiniz. Karşınıza, varsa, bağlandığınız klasörlerin bir listesi gelir (bkz, aşağıdaki şekil) ve istemediğiniz bir tanesini seçerek bağlantınızı kesersiniz.

 

 

 

 

 

Windows ve Kullanıcı Güvenliği:

Kursun ilk başlarında Windows95'in tek kullanıcılar için üretildiğini ve çok kullanıcılı bir ortamda kullanılmaya uygun olmadığını söylemiştik. Bu nedenle Windows 95 kullanıyorsanız dikkat etmeniz gereken hususlar vardır. Bunlar:

 

Bilgisayarınızın başından ayrılırken bilgisayarınızın ekran koruyucusunu çalıştırmak veya NT kullananlar için kilitlemektir,

Dosyalarınızı bir başkasına paylaştırırken onlara tam yazma hakkı vermeden önce bir daha düşünmeniz,

Mümkünse dosyalarınız genel bir şifreyle korumak yerine kişiye özel şifre vermeniz,

Şifrelerinizi başkalarına vermemeniz ve kolaylıkla tahmin edilemeyen şifreler seçmenizdir.

Şifre seçimi biraz hassas bir konudur. Genel olarak bir kuralı olmamasına rağmen bazı tavsiyelerde bulunabilirim:

 

Şifrenizin, adınız, soyadınız, çocuğunuzun ya da yakınlarınızın adı, doğum tarihiniz, sevdiğiniz bir roman, kitap ismi olmaması,

İçinde sayı barındırması, ancak sonuna eklenen 1 veya 98 gibi çok klasik kalıplar olmaması, mümkünse sadece sonunda değil, ortalarında veya başında da sayı bulunması,

Klavyelerde sıkça sorun çıkartan ı veya i harfi içermemesi, hatta hiç Türkçe karakter içermemesi

Önceden seçtiğiniz bazı kelimelerde harfler yerine benzerleri olan rakamları kullanmanız (örneğin S yerine 5, Z yerine 2, 1 yerine l, O yerine 0, g yerine 9 gibi),

İçinde büyük ve küçük harflerin karışık olarak bulunması,

Kullandığınız (bilgisayarınızda, Ulakbim'deki sunucuda, Internet üzerinden üye olduğunuz bir grupta vb) bütün şifrelerin aynı olmaması,

Şifrelerinizi düzenli aralıklarla (3-4 hafta gibi) değiştirmeniz,

Şifrenizin çok kısa olmaması, mümkünse izin verilen maximum uzunluğu kullanmanız,

En önemlisi, şifrenizi bir kağıda yazıp bilgisayarınzın yakınlarında bir yere koymamamanız şiddetle tavsiye edilir.

Not: Şifre seçimi, sadece Windows için değil, bütün sistemler için geçerli bir problemdir.

 

Şifre örnekleri (lütfen bunları kullanmayınız): 1o99in9 (logging), cHini_TaBak (çini tabak), 236mATh151 (Odtü'de verilen bir ders), t2apQ93Vm@ (rastgele görünen bir şifre, kırılması, tahmin edilmesi en zor olanlar sınıfından)

 

Windows ve Virtual Memory (Sanal Bellek):

Zaman zaman, bazı programlar bilgisayarınızda az bellek olsa da çalışırken, yeni yazılan bir çok program, tam anlamıyla bellek canavarıdır; şu aralar bazı programlar 64 MB, hatta 96 MB isteyebiliyor (çok profesyonel uygulamalar hariç tutulmuştur). Sisteminizde bu kadar bellek yoksa ne yapabilirsiniz, bu programları kullanamayacak mısınız? Ya da, bazı programların bellek gereksinimi, üzerinde çalıştığınız dosyaya göre değişmektedir. 100 KB'lık bir Word metnini açmakla 16.5 MB (~16500 KB) bir Word metnini açmanın aynı olmayacağını tahmin edebilirsiniz. Bu sorunları aşmak için, Windows ve bir çok işletim sistemi, makinenizde yüklü olan bellek yetmediği zaman diskinizi bellek "gibi" kullanma yetisine sahiptirler. Diskin bir bölümünü virtual memory olarak kullanma işini normalde Windows kendisi otomatik olarak yapar. Kulağa güzel geldiğine eminim, şöyle diyenleriniz olabilir, "Hmm, belleğim yetmediği zaman Windows nasıl olsa diskimi bellek gibi kullanıyor, hem de buna benim müdahele etmem gerekmiyormuş, ne güzel!". Keşke hayat hep böyle olsaydı, ancak bunun bir bedeli var: Performans. Bellekten okuma hızı normalde nanosaniyeler seviyesindedir (5-6 ns ila 60-70 ns arası), ancak diskten okuma hızı milisaniyeler seviyesindedir (ortalama 6-7 ms ila 12-13 ms). Birimlerin ufak göründüğüne aldanmayın, oran olarak bakarsak, bellekten okuma diskten okumaya göre yaklaşık 1.000.000 (bir milyon) kat(!!!) hızlıdır. Yani, kısaca söylersek, makinenizin belleği yetmediği zaman diskinizden çiğneme sesleri gelmeye başlar, bu virtual memory'nin kullanıldığını (swapping işlemi) gösterir. Sonuç olarak, ne kadar çok bellek, o kadar az virtual memory kullanımı, o kadar çok hız düşüşü.

 

Not: Windows 95'de virtual memory dosyasının adı \Win386.swp, Windows NT'deyse \Pagefile.sys'dir. Bu dosyaları silmenize izin vermese de, silmeye çalışmayın, bilgilerinizi kaybedebilirsiniz.

 

Windows'da System Resources (Sistem Kaynakları):

Windows'un çekirdek sistemi 3 adet programdan oluşmaktadır ve bütün Windows programları, hafızayı kullanmak, ekrana bir çıktı yazmak veya diske erişmek için bu 3 programdan sistem kaynaklarını ayırmalarını isterler. Bu 3 programın adları, user.exe, gdi.exe ve krnl386.exe'dir (direkt olarak çalıştıramazsınız, denemeyin). Bu üç programın ayırdığı kaynaklar birbirinden bağımsızdır, ancak genel olarak birbirlerine paralel giderler. Sistem kaynaklarının genel bir ortalamasını görmek için Windows'la gelen programların (Explorer, Paint, Notepad, Calculator, Telnet, CD Player vb) birinden, Help menüsünün altından About'u seçebilirsiniz. En altta size sistem kaynaklarının yüzdesini söyleyecektir.

 

Windows NT'den farklı olarak, Windows 95 uzun süreli kullanımlar sonucunda "şişmektedir", bunun anlamı programların sistemden aldığı kaynakları geri vermeyebilmesidir. Dolayısıyla yeni açılan programlar istedikleri kaynakları alamayacak, işinizi yapmanızı engelleyecektir. Yukarıda anlatılan yöntemle baktığınız kaynaklar seviyesi %40-50 seviyesine gelmişse, çalışan bütün programlardaki işlerinizi bitirip çıkmanız ve sistemi kapatıp yeniden açmanız şiddetle tavsiye edilir.

 

Peki makinenizin sistem kaynaklarını ne zaman kontrol etmeniz iyi olur, onlara bakalım:

 

Diskinizden (swapping işlemi yüzünden) çok fazla kazınma sesleri geliyorsa,

Programlarınız olağandışı davranmaya başlamışsa,

Bir pencereyi küçülttüğünüzde ekranın tazelenmesi çok yavaş oluyorsa,

Programlarınız size çok geç cevap veriyorsa,

Programı kapattığınız halde kapanmamış görünüyor ve üzerine binen diğer pencerelerin izi kalıyorsa,

Sistem kaynaklarını kontrol etmeniz ve gerekirse makineyi tekrar başlatmanız gerekebilir.

 

Not: Bilgisayarınızı Power düğmesinden kapatıyorsanız, tekrar açmadan önce en az 5-6 saniye beklemeniz, bilgisayarın daha uzun ömürlü olmasını sağlar.

 

Printer (Yazıcı) Ayarları:

Yazıcı, ofislerin vazgeçilmez bir parçası oldu (her ne kadar bir zamanlar bilgisayarlardan sonra ofislerde kağıt kalmayacak demişlerse de). Yazıcılarda, kimi zaman çok basit ve kısa bir yazı bastırabileceğimiz gibi kimi zaman da çok karmaşık resimler içeren uzun dosyalar da bastırabiliriz. Yapacağımız bir kaç değişiklik, daha az ağacın kesilmesine ve daha az mürekkep tüketilmesine yarayabilir. Yazıcı ayarlarına, Explorer'dan ulaşabilirsiniz. Makinenizdeki yazıcıların listesinden istediğiniz yazıcıya sağ tıklayın ve properties'i seçin.

 

 

 

Karşınıza aşağıdakine benzer bir pencere gelecektir (örnek olarak Ulakbim'de sıkça kullanılan HP LaserJet 5MP veya 6MP kullanılmıştır). Comment (yorum, açıklama) yazan kısma yazıcınızın bir tanımlamasını yapabilirsiniz (A), nerede olduğu, kimin makinesine bağlı olduğu gibi. Yazıcınızda bir sorun olduğunu düşünüyorsanız, bir deneme sayfası basmak için Print Test Page (B) düğmesine basıp, yazıcınızda sorun olup olmadığından emin olabilirsiniz.

 

 

 

Yazıcınızın ince ayarlarını yapmak için Details tab(sekme)'ine basarsanız karşınıza aşağıdaki tipte bir pencere gelecektir. Eğer yüklediğiniz yazıcı sürücüsü, sizin yazıcınızla çalışmazsa, farklı bir driver (sürücü) seçebilirsiniz (A). Örneğin bir kaç özellikten vazgeçerek, HP 6MP yerine 5MP sürücüsü kullanabilirsiniz. Timeout (süre-dolması) ayarlarını yaparsanız (B), yazıcınız belirtilen süreler aşıldıktan sonra gönderdiğiniz işi iptal edecektir. Üstteki süre, yazıcınızın açık olduğunu kontrol için geçen maximum süreyi, alttakiyse, yazıcı açıksa, dosyayı göndermeye çalışırken geçen maximum süreyi belirtir.

 

 

 

Eğer baskı yapacağınız kağıtla ilgili ayarlar yapmak istiyorsanız, Paper tab'ine tıklayın. Kağıt boyunuzu listeden seçebilirsiniz (A). Bastıracağınız metin, örneğin, bir mektup ise Portrait (dikey), bir ilan ise Landscape (yatay) bastırmalısınız (B). Ayrıca, genel olarak yazıcıların çeşitli baskı modları vardır (C), ekonomik, yüksek kalite, taslak vb. Eğer yazıcıyı genel olarak kişisel kullanıyorsanız Draft modunu, yüksek kaliteye ihtiyaç duyuyorsanız da High Quality gibi bir seçeneği seçebilirsiniz.

 

 

 

Resim içeren bir sayfa bastıracağınız zaman işler biraz daha değişir, genel olarak resimlerin, düz metinlerden dah yüksek çözünürlüklerde basılmaları gerekir. Bu ayarları yapmak için graphics tab'ine tıklayın. Yazıcıların baskı kafaları (head) çeşitli çözünürlüklerde baskı yapabilir, örneğin 300 dpi, 600 dpi (dots per inch) gibi. Bu ayar (A) bir inç kareye kaç tane nokta basılacağını gösterir, kısaca söylersek, ne kadar çok nokta, o kadar yüksek çözünürlük, o kadar çok mürekkep harcaması. Son ayar olarak, resimleriniz eğer vektörel (elle çizilmiş resimler, teknik resimler gibi) ise sayfanızı vektör grafikleri kullanarak; raster (fotografik resimler, kumaş desenleri gibi) ise sayfanızı raster grafikleri kullanarak bastırmanız gerekir (B). Normal olarak raster grafikler en iyi çıktı kalitesini verecek, ancak çok daha fazla bellek ve vaktinizi isteyecektir (hatta dosyanızı basmama tehlikesi bile yaratabilir).

 

 

 

Son olarak, genel olarak Windows'un genelinde geçerli olan yardım düğmesine (A) bakalım. Bu düğmeye bastıktan sonra yardım almak istediğiniz elemanın üzerine gidin ve tıklaıın, küçük bir pencerecikte balloon help (balon yardımı) çıkacak ve size kısa bile olsa merak ettiğiniz ayar hakkında bir fikir verecektir (B).

 

 

 

Uzun ve Kısa Dosya İsimleri (LFN & SFN) ve ~ (tilde)'nin Kullanımı:

Kursun başında Windows'un uzun dosya isimlerine izin verdiğini söylemiştik, ancak Windows 3.1 ve DOS 6.2 gibi eski sistemlerle geriye doğru uyumluluk (bilgisayarın dünyasının en büyük sorunu) için, Windows dosyaların kısa isimlerini de uzunlarıyla birlikte tutar. Uzun isimler, 8.3 (isim için sekiz, uzantı için 3 karakter) biçimini aşan ya da içinde boşluk bulunan isimlerdir. 8.3'ü aşan her dosya isminin sonunda ~ geçen bir de kısa ismi vardır. Örneğin, C:\My Documents klasörünü ele alalım. Bir Dos penceresi altından, aynı şekilde bir Dos programı tarafından nasıl görüntülendiği aşağıda gösterilmiştir(A); içindeki boşluk karakterleri atılır, 6 karakterden uzun olmayan bir biçime indirilir, ve sonuna ~ ile birlikte bir sayı getirilir. Bu sayı 1'le başlar ve aynı klasörde aynı 6 karakterle başlayan bir dosya daha varsa 2, 3... şeklinde devam eder. Örneğin My Documents'a girmek isterseniz cd mydocu~1 yazarak girebilirsiniz (B). Windows, uzun ve kısa isimler arasındaki çevirme işlemini tamamen otomatik olarak yapar.

 

 

 

Eğer eski bir program kullanıyorsanız, uzun dosya isimlerinizi göremediğinizde şaşırmayın. Uzun ve kısa dosya isimlerinde dikkat etmeniz gereken bir kaç hususu sayalım:

 

Windows 95 açıldıktan sonra açılan Dos Promptları içinde dosyaların uzun isimlerini görebilirsiniz, ancak bilgisayarınızı açarken Windows 95'in grafik arabimini yüklemeden sadece Dos modunda açmışsanız, sadece kısa isimleri görebilirsiniz.

Sadece kısa isimleri görebilen bir programla dosyanızı açıp başka bir yere kaydettiğinizde, taşıdığınızda, kopyaladığınızda, dosyanın uzun ismi yokolur.

Bir programınız içinden bir dosya açmaya çalıştığınızda size "can't find C:\Program" gibi bir hata veriyorsa, ve açmaya çalıştığınız dosya C:\Program files\Deneme.txt ise dosyanızı C:\Progra~1\Deneme.txt şeklinde, kısa ismini kullanarak, açmaya çalışın, büyük ihtimalle sorun çıkmayacaktır.

Maalesef, geriye doğru uyumluluk ve Windows'u yazanların yanlış politikaları, insanların yanlış yapma ihtimalini daha çok arttırmıştır. Bu ayrımın ortadan kalkması (sadece uzun isimlerin kullanılması) uzun bir süre daha çözülmeyecek gibi görünüyor (tabii ki sadece Microsoft dünyasında, diğer işletim sistemlerinde böyle bir sorun yoktur).

 

Yapıl(ma)ması Gerekenler:

Aşağıda sıkça yapılan ve bazen ciddi hasarlara yol açan bazı kullanıcı hataları vardır, bunlardan kaçınmanızı şiddetle tavsiye ederim:

 

Dos prompt'tan format c: /u /q komutunu ya da diskinize sağ tıklayıp format'ı seçmenizi söyleyen bir arkadaşınız olursa, onunla ilişkinizi hemen kesebilirsiniz, bu komutlar diskinizin içindeki herşeyi silecektir.

Benzer şekilde, Dos prompt'tan deltree c:\windows veya deltree c:\Progra~1 komutlarını çalıştırmayın, SHIFT-DELETE tuşlarına basmakla aynı etkiye sahiptirler.

DLL, SYS,VBX, OCX, VXD uzantılı dosyaların tam olarak ne yaptığını bilmiyorsanız, silmeden önce bir uzmana danışın, bu tip dosyalar programların ortak kullandığı kütüphanelerdir, içlerinde bir çok fonksiyon tanımlanmıştır, ve silinirlerse programlarınız, hatta Windows'un tamamı, çalışmayabilir. Genel olarak, bir dosyanın tam olarak ne işe yaradığını bilmiyorsanız, sakın silmeyin, ancak bir uzmana danıştıktan sonra yapın.

Programların klasörlerini silmek yerine ilk önce Control Panel'deki Add/Remove Programs'i kullanarak uninstall etmeyi deneyin.

Uzun dosya isimlerine sahip dosya ve klasörlerinizi Dos prompt'undan taşımayın ve kopyalamayın, uzun isimlerinizi kaybedersiniz.

Masaüstünde shorcut'lar haricinde hiçbir dosya saklamayın.

Unutmayın ki, Windows'a eklediğiniz bir program görüntüyü güzelleştiriyor, çeşitli animasyonlar yapıyor, sağda solda ilginç sesler çaldırıyorsa, büyük ihtimalle, makinenize fazladan yük bindiriyordur (maalesef Windows 98'de bu tip özellikler sistemle beraber olarak geliyor). Sonuç olarak, sade olan gösterişli olandan daha güzel olabilir. Bilgisayar dünyasında çok demek az demektir.

Bilgisayarınızın herhangi bir parçasını kapattıktan sonra en az 5 sn kadar bekleyip açın, ve makinenizin başından kalkarken, monitörünüzü açık bırakmayın, mümkünse ekran koruyucunuza şifre koyup kilitleyin.

CD veya disket sürücünüzün ışığı sürekli olarak yanıyorsa, büyük ihtimalle okuma ya da yazma yapıyordur, ışık sönmeden sürücünüzü açmayın.

Dışarıdan aldığınız programları virüs kontrolünden geçirmeyi ihmal etmeyin. Haftasonlarında bilgisayarınızda rutin işleriniz dışında başka bir işlem yapmayın, çünkü teknik destek almanız daha zordur.

Bilgilerinizin ve programlarınızın yedeklerine en çok ihtiyaç duyulan anlar, tam yedeklerini almaya karar verdikten sonra onları kaybettiğiniz anlardır (Murphy Kanunu: birşeyin bozulma/kırılma ihtimali varsa mutlaka bozulur/kırılır); yedekleme ve disk kontrollerini ihmal etmeyin. Bir işlemi ilk defa yapacaksanız ve şüpheniz varsa, ilgisi olabilecek dosyalarınızın bir yedeğini alıp yedekleri üzerinde işlem yapın.

Klavyenizin yanına çay, kahve gibi içecekler koymayın.

Kabloların üzerine ağır birşey koymayın, ve kasayı, açık veya kapalıyken, kesinlikle sallamayın.

CD'lerinizi kullandıktan sonra kaplarına koyun; çizilirlerse, gerekli bilgilerinizi okuyamayabilirsiniz.

Aynı anda sadece kullanacağınız kadar programı açın, gereksizleri kapatın. Daha çok açık program daha çok sistem kaynağının tüketilmesi ve makinenizin performansının düşmesi demektir.

Windows'u kullanmak saf bilgiden çok bir tecrübe işidir, kullandıkça (daha doğrusu, makinenizi bir kaç kere bozduktan sonra, maalesef bundan kaçışımız yok) neyin doğru, neyin yanlış olduğunu anlayacaksınız. Yukarıdakiler sadece tavsiyelerdir, uzmanlaştıkça bu kuralları esnetmeyi öğreneceksiniz.

 

Terimler Sözlüğü:

Context menu: Bağlam menüsü, bir nesnenin üzerine sağ-tıklandığında açılan menü. Bu menünün içeriği seçilen nesneye göre değiştiği için, adına context menu denmiştir

Shortcut: Kısayol, dosyanın asıl kopyasına bir gösterge, bir dosyanın hiç shortcut'ı olmayacağı gibi yüzlerce de olabilir. Shortcut'ın silinmesi dosyayı etkilemez.

Object: Nesne, Windows içinde bir nesne o andaki programın içeriğine göre değişebilen birşeydir. Bu bir dosya, klasör de olabilir, bir dosya içinde geçen ve fareyle işaretlediğiniz bir metin parçası da. Özellikle kopyalama, kesme ve yapıştırma işlemleri tamamen o anda seçili olan nesneye bağlıdır.

32-bit: Windows 95'den önce, özellikle Dos ve Windows 3.1 için yazılan programlarda bir sayı 16 adet bit (sadece 1 veya 0 değerini alabilen tek bir transistör) ile ifade edilirdi. Windows 95'le birlikte sayılar 32-bit'le ifade edilmeye başlandı (Unix ve Windows NT'den uzun yıllar sonra). Kısaca, 32-bit'in avantajı, daha çok bilginin daha az sürede taşınması, işlenmesi dolayısıyla hız artışı getirmesidir.

Control: Kontrol, pencere içinde bir işlevi olan bir nesneyi gösterir. Genellikle bir düğme veya sizden bir girdi bekleyen bir metin kutusudur.

Fragmentation/Defragmentation: Parçalanma/birleştirme, dosyaların disk üzerinde farklı yerlere parça parça yazılması, ve bunların birleştirilerek hız artışı sağlanması işlemleri.

Backup: Yedekleme, dosyaların, hatta bütün bir diskin kopyalarını başka bir ortama (disket, kartuş vb) çıkarmak.

Disk check: Disk kontrolü, sabit diskin üzerinde oluşabilecek hataları bulmak için yapılan işlem.

Virtual memory: İşletim sisteminin, disk üzerinde bellek gibi kullandığı bölüm.

Swapping: İşletim sisteminin diski virtual memory olarak kullanırken, kullanılmayan dataları diske yazma ve kullanılacak olanların da diskten hafızaya okunması işlemi.

Dpi: İnç(-kare) başına düşen nokta, yazıcıların baskı çözünürlüklerini göstermek için kullanılan bir birimdir, 75dpi düşük bir çözünürlüktür 600+ dpi yüksek çözünürlüklerdir.

Uninstall: Bir programı bilgisayardan kaldırma işlemi. Silmeyle karıştırılmamalıdır, uninstall ettiğiniz bir program sistem dosyalarında (özellikle Registry dosyası) üzerinde yaptığı bir çok değişikliği de geri alır.

Windows için kısayol tuşları:

Bir çok veteran kullanıcının tecrübeleri göstermiştir ki, Windows'u kullanmanın en hızlı yolu, sadece fareyle kullanmak yerine, fare-klavye ikilisini kullanmaktır. Örneğin, karşınıza çıkan diyaloglarda fareyi onay düğmesine getirmek yerine, klavyeden, zaten büyük olan ve yerleri hiç değişmeyen, SPACE ya da ENTER'a basmak çok daha hızlı olacaktır. Bir çok programcı, programlarını yazarken, bu gibi keyboard accelerator'larını hazırlar. Aşağıda bilgisayar dünyasında en çok kullanılan keyboard accelerator'larının bir listesi verilmiştir, ancak bu liste programına göre değişebilir. Karşınıza çıkan hemen her pencerede klavyeden yapılabilen bir iş olacaktır.

 

 

 

 

 

Tuş kombinasyonu

 İşlevi

 

Genel amaçlılar

CTRL-C / CTRL-INSERT Seçili nesnenin bir kopyasını clipboard(pano)'a kopyalar

CTRL-X / SHIFT-DELETE Seçili nesneyi keser ve clipboard'a kopyalar

CTRL-V / SHIFT-INSERT Clipboard'daki nesneyi pencerenin içine yapıştırır (ekler)

CTRL-Z Son yapılan işlemi geri alır

CTRL-ESC Start menüsünü açar

ALT-TAB çalışan programların listesini ekrana çıkararak aralarında geçiş yapar

SHIFT-ALT-TAB çalışan programların listesini ekrana çıkararak aralarında ters-sırayla geçiş yapar

ALT-ESC çalışan programların listesini ekrana çıkarmadan aralarında açılma sıralarına göre geçiş yapar (program küçültülmüş durumdaysa ENTER'a basınız)

SHIFT-ALT-ESC çalışan programların listesini ekrana çıkarmadan aralarında açılma sıralarınının tersine göre geçiş yapar

F1 Yardım dosyasını çağırır

ALT-ENTER / ALT-Çift Tıklama Seçili nesnenin özelliklerini gösterir / DOS programlarını tam ekran/pencere çalıştırır

TAB Focus(odak)'u penceredeki nesneler arasında değiştirir

SHIFT-TAB Focus(odak)'u penceredeki nesneler arasında ters-sırayla değiştirir

CTRL-HOME Pencerenin en üstüne gider 

CTRL-END Pencerenin en altına gider

ALT-F4 Pencereyi kapatır

CTRL-F4 MDI child pencerelerini kapatır

CTRL-A Penceredeki bütün alt nesneleri seçer

F3 Dosya bulma penceresini açar

PRINT_SCREEN Tüm ekranın görüntüsünü alır ve panoya kopyalar

ALT-PRINT_SCREEN Aktif pencerenin görüntüsünü alır ve panoya kopyalar

SHIFT-F10 Context menüsünü açar (sağ click menüsü)

ENTER / SPACE Diyalog kutularında varsayılan OK düğmesine basar

ESC Diyalog kutularında varsayılan CANCEL düğmesine basar

ALT-<Altçizgili harf> Altçizgili harfin gösterdiği menüyü açar, düğmeye basar ya da odağı ona bağlı kontrole aktarır

CTRL-<Sağ-sol yön tuşlarından biri> Kelime editörlerinde (Notepad, Word gibi) cursor(imleç)'ı harf harf yerine, kelime kelime atlatır

Explorer kısayolları

SHIFT-Sürükleme Bir nesneden diğerine kadar bütün nesneleri seçer, daha önceden seçilmişleri seçimden çıkarır / Bir dosyayı olduğu yerden başka bir yere move (taşıma) eder

CTRL-Sürükleme Nesneleri tek tek seçer ve listeye ekler, daha önceden seçilmişleri seçimden çıkarır / Bir dosyayı orjinaline hiç dokunmadan başka bir yere copy (kopyalama) eder

CTRL-SHIFT-Sürükleme Dosyanın sürüklendiği yerde bir kısayol yaratır

F2 Seçili nesnenin adını değiştirir

F5 Pencerenin içeriğini yeniler 

F6 Odağı pencerenin alanları arasında değiştirir

SHIFT-Sağ Tıklama Context menüsünü açar ve Open With... komutunu listeye ekler

DEL Seçili nesneyi siler ve orjinalini Recycle Bin'e atar

SHIFT-DEL Seçili nesneyi orjinalini Recycle Bin'e koymadan siler (nesne geri getirilemez)

SHIFT-CLOSE Açılan My Computer pencerelerinden en sonuncusu bu komutla kapatılırsa açılan bütün My Computer pencereleri birden kapatılır

+ (Nümerik takımda) / Sağ yön tuşu Yanında artı işareti bulunan klasörü bir seviye genişletir

- (Nümerik takımda) / Sol yön tuşu Yanında eksi işareti bulunan klasörü bir seviye kapatır

* (Nümerik takımda) Yanında artı işareti bulunan klasörün bütün alt seviyelerindeki klasörleri genişletir